شما اینجا هستید : صفحه اصلی » ترکیه وقفقاز » بحران قره باغ - تحلیل رسانه های بین المللی » سیاست ایران در برابر آذربایجان

سیاست ایران در برابر آذربایجان

اشتراک گذاری در twitter
اشتراک گذاری در whatsapp
اشتراک گذاری در telegram
خبرگزاری آناتولی مقاله ای با عنوان “سیاست ایران دربرابر آذربایجان” به قلم دانشیار دکتر الدار حسن اوغلو Doç. Dr. Eldar Hasanoğlu    متولد جمهوری آذربایجان ، استاد بخش تاریخ ادیان دانشکده علوم اسلامی دانشگاه کاتب چلبی شهر ازمیر و کارشناس یهودیت،زبان عبری و اسرائیل و فارغ التحصیل دانشکده الهیات باکو و دانشگاه مرمره ترکیه، تورنتو و دانشگاه حیفا اسرائیل” نوشت: نتایج پبروزی نظامی و دیپلماتیک (جمهوری) آذربایجان در جنگ دوم قره باغ تنها تاثیری محدود بر مسائل منطقه ای آذربایجان و ارمنستان ندارد.

بلکه باید از تاثیر آن بر بلوک های سیاسی و راهبردی چند بعدی و ترکیبی نیز سخن گفت. ترکیه، اسرائیل و پاکستان از (جمهوری) آذربایجان حمایت و در کنار باکو قرار گرفتند و این روند نشان می دهد که آذربایجان در آینده به قدرت منطقه ای تبدیل خواهد شد. انتظار می رود که پیروزی در جنگ دوم قره باغ نه تنها معادلات سیاسی منطقه را تغییر خواهد داد، بلکه تاثیر بسیار گسترده ای در منطقه قفقاز و مجاور آن برجا خواهد گذاشت.

سیاست خارجی متعادل آذربایجان و حکومت مدبر و ماهر باکو و عضویت در اتحاد های منطقه ای و نهادهای بین المللی و سرمایه گذاری های خارجی باعث شده است که(جمهوری) آذربایجان درجامعه بین المللی و فرامرز های خود نفوذ و فعالیت خود را افزایش دهد و به دولت نقش آفرین در صحنه سیاسی بین المللی تبدیل شود. آذربایجان بعد از پیروزی در جنگ قره باغ برای میانجیگری میان ترکیه و اسرائیل برای بهبود روابط سیاسی دو کشور( ترکیه و اسرائیل متقابلا سفیر ندارند)اقدام کرده است و این روند دیدگاه باکو را نشان می دهد. تعلیق حمایت روسیه از ارمنستان نیز نشان می دهد که روسیه نسبت به اهمیت راهبردی آذربایجان واقف بوده و بدان اهمیت قائل است.

در شرایط موازنه قوا فعلی و معادلات حاکم بر منطقه قفقاز، روسیه توان و نفوذ آذربایجان را نیز در محاسبات خود مد نظر قرار داده است، زیرا روسیه با پیش بینی ایجاد اتحاد ها و بلوک قدرت جدید احتمالی تلاش می کند که در کنار (جمهوری) آذربایجان قرار گیرد.
سیاست ایران دربرابر (جمهوری) آذربایجان
مواضع حیرت آور ایران دربرابر مسئله قره باغ، (جمهوری) آذربایجان را ناراحت و ناخشنود کرده است.

مواضع و سخنان رسمی و حتی محافل سیاسی غیر رسمی ایران در برابر (جمهوری) آذربایجان بعد از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی خلاف اخلاق سیاسی و عقل گرایی سیاسی بوده است. سیاست تهاجمی ایران علیه (جمهوری) آذربایجان با سیاست مدبرانه و معقول حیدر علی اف و الهام علی اف، مانع تبدیل تنش و بحران سیاسی با ایران شده بود. دو رهبر آذربایجانی با توجه به روابط نزدیک مردم (جمهوری) آذربایجان و ایران تلاش کردند که با ایران وارد درگیری نشوند.
سکونت حدود 35 میلیون ترک آذربایجان در ایران، همبستگی زبانی و فرهنگی و اجتماعی، پیروی اکثریت مردم آذربایجان از مذهب شیعه جعفری و ریشه های تاریخی ناشی از اینکه هر دو دولت وارث میراث صفوی هستند، به استثنای ارمنستان، وجود مرزهای مشترک طولانی میان ایران و (جمهوری) آذربایجان، دو کشور را از لحاظ تاریخی و جغرافیایی هم به همدیگر وابسته کرده است.

ایران علیرغم همه نقاط مشترک بسیار زیاد با (جمهوری) آذربایجان در مسئله قره باغ در صف آذربایجان قرار نگرفته و کمک های بسیار زیادی به ارمنستان ارائه داد. منابع خبری بسیار زیادی مدعی هستند که ایران در جنگ دوم قره باغ کمک های نظامی و تسلیحاتی و مهمات و ارزاق به ارمنستان ارسال کرد و اقداماتی را در راستای پیشگیری از پیش روی ارتش آذربایجان انجام داد. ایران بعد از پیروزی آذربایجان در جنگ قره باغ، گفتمان و تبلیغاتی نظیر گفتمان و تبلیغات ارمنستان در پیش گرفت و طرحهای مشارکت راهبردی با ارمنستان را تدوین و اتهاماتی را بر آذربایجان واردکرد و سپس برای زهر چشم گرفتن از آذربایجان رزمایش(فاتحان خیبر) را در مرزهای مشترک انجام داد.

همه این موارد نشان می دهد که ایران دیدگاهی متفاوت از آذربایجان درباره تحولات و شرایط جدید و واقعیت های منطقه ای دارد. انزوای راهبردی ایران همه کشورهای منطقه از جمله ارمنستان، دولت های بزرگ منطقه نظیر ترکیه، روسیه؛ پیروزی آذربایجان در جنگ قره باغ و شکست ارمنستان را پذیرفته و مواضع خود را در برابر شرایط جدید تنظیم کرده اند. اما رفتار و مواضع ایران به صورت حیرت آوری متفاوت است. ایران محروم از منطقه راهبردی در مقابل آذربایجان صف آرائی کرده و برای شکست پیروزی اقداماتی انجام داده و به صورت عملی و گفتاری به حمایت از ارمنستان پایان نداده و به تهدیدات و اتهامات علیه (جمهوری) آذربایجان ادامه داده و خلاف عقگرایی ژئو استراتژیک رفتار می کند. در این روند علاوه بر مسئله سیاسی و راهبردی مسائل تجاری و اقتصادی نیز تاثیر مهمی دربر دارد.


ایران از برقراری روابط (جمهوری) آذربایجان با اسرائیل ناخرسند است و اعلام کرده است که در مقابل حضور اسرائیل در (جمهوری) آذربایجان سکوت نخواهد کرد، اما همسطح این مسئله ، قضیه گشایش”کریدور زنگزور” نیز نقش مهمی در این فرایند دارد. پیش بینی می شود که گشودن کریدور زنگزور ، (جمهوری) آذربایجان را در بخش حمل و نقل بین المللی در موقعیت برتر و پیشتاز قرار خواهد داد و ایران را از لحاظ اقتصادی و ژئو استراتژیک متضرر و دچار آسیب خواهد کرد.

آذربایجان بعد از پیروزی قره باغ با ایجاد موازنه قدرت جدید، ترجیح داده است که با ترکیه و اسرائیل و پاکستان روابط بسیار نزدیکی برقرار کند و با سه کشور مذکور همکاری های همه جانبه گسترده برقرار کرده و به ویژه همکاری نظامی را گسترش داده است. بدین سبب ایران از لحاط روانی احساس می کند که طرد و منزوی شده است. با توجه به تسلط طالبان در افغانستان، ایران احساس می کند که محاصره شده است و بدین سبب نگرانی احساس می کند. تسلط طالبان دارای روابط نزدیک با پاکستان و برقراری روابط نزدیک پاکستان با (جمهوری) آذربایجان باعث شده است که ایران خیال کند که پاکستان از ناحیه شرق و شمال، ایران را محاصره کرده است.
باید تاکید کرد که تقویت نفوذ ترکیه در قفقاز نیز خوشآیند ایران نیست. گشایش کریدور زنگزور باعث خواهد شد که نخجوان به صورت مستقیم با سرزمین مادری آذربایجان ارتباط برقرار کند و مسیر ارتباط نخجوان با باکو از طریق ایران از دور خارج شده و مسیر ایران در طرح “یک کمربند و یک راه” چین دچار ضعف و آسیب شود و آذربایجان در نقل و انتقال و صادرات نفت و گاز طبیعی نقش کلیدی بر عهده بگیرد.


نگرانی ایران
(جمهوری) آذربایجان تنها به بهره برداری ازامکانات جدید در بخش اقتصادی اکتفا نکرده و از شرایط موجود در ابعاد مهم ژئوپلیتیک و ژئواسراتژیک نیز بهره برداری خواهد کرد. یکی از نگرانی های ایران نیز بهره برداری ژئوپلیتیک و ژئو استراتژیک (جمهوری) آذربایجان از موقعیت جمعیت بزرگ و مهم ترک آذری ایران است.
ایران از مقابله مستقیم با قدرت های بزرگ مسلمان همسایه نظیر پاکستان و ترکیه خودداری کرده و آذربایجان را به همکاری با اسرائیل متهم کرده و مورد انتقاد و هجوم قرار داده است. ایران در چند سال اخیر آذربایجان را متهم کرده است که به اسرائیل در نزدیکی مرزهای ایران پایگاه هایی اختصاص داده است. اما ادعاهای مزبور را نتوانسته است که ثابت کند و اکنون بار دیگر این ادع ها را مطرح و (جمهوری) آذربایجان را متهم کرده است. ایران برای تعمیق بخشیدن جنبه روانی به ادعاهای خود، در اول اکتبر2021 میلادی/ نهم مهر در نزدیکی مرزهای آذربایجان رزمایش فاتحان خیبر را آغاز کرد.

غزوه خَیْبَر از غزوات پیامبر اکرم (ص (برابر یهودیان منطقه خیبر است و با رشادت‌های حضرت علی ع در فتح برخی قلعه‌های خیبر با پیروزی مسلمانان پایان یافت وبه سلطه یهودیان در شبه جزیره عرب پایان داد. ایران با اتتخاب نام فاتحان خیبر به رزمایش نظامی در مرزهای نزدیک آذربایجان تلاش می کند که به جنگ روانی ماهیت دینی و مذهبی ببخشد. اما مشاهده می شود که سیاستها و مواضع ایران در جنگ دوم قره باغ باعث شده است که تاثیر نفوذ تهران بر جمعیت شیعه آذربایجان تضعیف شود. بستن حریم هوایی ایران بر روی پرواز و عبور هواپیماهای نظامی (جمهوری) آذربایجان به نخجوان (هنگام رزمایش برادری تزلزل ناپذیر جمهوری آذربایجان و ترکیه)، نشان می دهد که تهدیدات ایران ابعاد عملی بخود گرفته است.

اما آذربایجان در مقابل سیاست و مواضع تهاجمی ایران ترجیح می دهد که به پاسخ دیپلماتیک ادامه دهد. رزمایش نظامی مشترک “برادری تزلزل ناپذیر” (جمهوری) آذربایجان و ترکیه در 13 مهر/ پنجم اکتبر نیز پاسخی در برابر رزمایش فاتحان خیبر ایران بود. الهام علی اف رئیس جمهور آذربایجان نیز قاطعانه ادعاهای ایران درباره روابط با اسرائیل( واگذاری پایگاه های اطلاعاتی به اسرائیل) را رد کرده و گفت: آذربایجان در مقابل سیاست های تحمیلی در سیاست داخلی و خارجی گردن خم نخواهد کرد و یک دولت حاکم بر مقدرات خود است. باید گفت که آذربایجان با اسرائیل روابط حسنه ای دارد، اما در سیاست خارجی معادلات را مد نظر قرار داده هنوز در اسرائیل سفارت نگشوده است.

الهام علی اف همچنین گفت که اسنادی درباره فعالیت های غیر قانونی و تجارت مواد مخدر ایران در قره باغ در دوران اشغال این منطقه در اختیار دارد. الهام علی اف در سالگرد پیروزی آذربایجان در جنگ دوم قره باغ در مصاحبه با خبرگزاری آناتولی گفت: ایران باید پاسخگوی حمایت تهران از ارمنستان باشد و رزمایش نظامی ایران در مکان و زمان خاص، اهداف و معنی خاصی دربردارد. سخنان الهام علی اف نه تنها پیامی به شهروندان جمهوری آذربایجان، بلکه پیام ارسالی به جمعیت آذری ترک ایران نیز هست. با توجه به جمعیت ترک ایران و واقعیتهای روانی ، سیاست های ایران علیه آذربایجان نمی تواند ادامه یابد. آذربایجان نیز نسبت به این واقعیت آگاه است.

آذربایجان با کسب پیروزی در جنگ قره باغ با اعتماد به نفس در راه تبدیل شدن به قدرت منطقه ای به پیش می رود و در مقابل ایران مقاومت کرده و از مواضع خود عقب نشینی نمی کند. ایران باید از سیاست تهاجمی علیه آذربایجان منصرف شده و شرایط جدید را بپذیرد و در روند رشد و توسعه و برقراری صلح و ثبات منطقه شرکت فعال داشته باشد.

 

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10