نگاهی به مدل مناسبات دوجانبه میان امارات متحده عربی و مصر

در twitter به اشتراک بگذارید
در whatsapp به اشتراک بگذارید
در telegram به اشتراک بگذارید
امارات متحده عربی و مصر
جنگ داخلی اتیوپی میان جبهه آزادیبخش خلق تیگرای و دولت مرکزی مستقر در آدیس ­آبابا سبب شده ­است که بسیاری از محافل مصری، ابوظبی را متهم به حمایت از دولت این کشور در برابر شورشیان به منظور جلوگیری از سقوط آدیس­ آبابا و در نتیجه ضرر رساندن به منافع ملی مصر کنند.

مقدمه

جنگ داخلی اتیوپی میان جبهه آزادیبخش خلق تیگرای و دولت مرکزی مستقر در آدیس ­آبابا سبب شده ­است که بسیاری از محافل مصری، ابوظبی را متهم به حمایت از دولت این کشور در برابر شورشیان به منظور جلوگیری از سقوط آدیس­ آبابا و در نتیجه ضرر رساندن به منافع ملی مصر کنند. از جانب دیگر، حجم بالای تبادل تجاری، سرمایه ­گذاری ­های مشترک و همکاری ­های امنیتی در پرونده ­های منطقه­ ای به خصوص لیبی و تونس نیز بعد دیگری از روابط میان قاهره و ابوظبی را به نمایش می ­گذارد که برخلاف بعد قبلی، نشان از همکاری و هماهنگی تنگاتنگ میان این دو دارد. از این رو شناخت ماهیت روابط میان ابوظبی و قاهره و همچنین نقاط اشتراک و افتراق میان این دو می­ تواند برای تصمیم ­سازان جمهوری­ اسلامی سودمند باشد.

پیشینه مناسبات ابوظبی و مصر از سال 2013 تا کنون

 امارات متحده عربی در کنار ریاض یکی از مهم­ ترین پشتیبانان ارتش مصر در کودتای سال 2013 این کشور محسوب می ­شد. ابوظبی نقشی اساسی در حمایت مالی از اعتراضات مردمی مخالف مرسی و بازوی سیاسی آن یعنی جنبش تمرد ایفا نمود و همزمان با عزل مرسی، کمک ­هایی بالغ بر 3 میلیارد دلار را به رژیم مصر اهدا نمود. علاوه بر این، دو کشور در فاصله سال­ های 2015 تاکنون همکاری ­های تنگاتنگی در حوزه­ های اقتصادی داشته ­اند و حجم مبادلات تجاری دو کشور از 2.6 میلیارد دلار در سال 2015 به 6 میلیارد دلار در سال 2019 افزایش یافت. امارات همچنین یکی از حامیان عمده اقتصادی دولت مصر طی سال ­های اخیر بود و این کشور از سال 2014 تاکنون کمک ­هایی به ارزش 15 میلیارد دلار را در قالب کمک ­های بلاعوض، وام­ های کم­ بهره، ودیعه­ گذاری در بانک مرکزی مصر و وام ­ها و کمک­ های فنی به شرکت­ ها و کارآفرینان مصری اعطا نموده­ است.

 امارات همچنین یکی از بزرگترین میزبانان نیروی کار مصری و همچنین یکی از بزرگترین سرمایه ­گذاران در مصر است و بنابر آمار منتشر شده، بیش از 850 هزار مصری در امارات زندگی می­ کنند که سالانه مبلغی در حدود 2.3 میلیارد دلار به مصر ارسال می­کنند.[1] در حوزه سرمایه ­گذاری نیز برآوردها حاکی از آن است که بیش از 1200 شرکت اماراتی در مصر فعال ­اند و سرمایه ­گذاری بالغ بر 15 میلیارد دلار را در این کشور انجام داده ­اند. این سرمایه گذاری ­ها اغلب در بخش­ هایی همچون املاک، رسانه­، بانکداری، فناوری اطلاعات، کشاورزی و صنایع غذایی است. این کشور همچنین یکی از سرمایه­ گذاران عمده برخی پروژه ­های راهبردی مصر مانند منطقه ویژه اقتصادی کانال سوئز، بندر عین ­سخنه در خلیج سوئز و همچنین پایتخت اداری جدید مصر است.

در حوزه سیاسی و امنیتی نیز اشتراک نظر در حوزه­ های مهمی همچون مخالفت با اسلامگرایی سیاسی و مخالفت با محور قطری – ترکی حامی آن، مخالفت با خیزش­ های جهان عرب و همچنین مخالفت با جمهوری اسلامی ایران سبب شد که دو کشور همکاری­ های تنگاتنگی را در پرونده ­های مهم منطقه­ ای همچون لیبی، سودان، یمن و … داشته باشند.

عوامل افتراق در روابط قاهره و ابوظبی

تغییرات عمده در سیاست خارجی مصر طی سال ­های 2019 و 2020 و تغییر اولویت ­های این کشور در بسیاری از پرونده های مهم منطقه­ ای و بین­ المللی سبب شده­ اند که قاهره مسیر متفاوتی را از ابوظبی در بسیاری از پرونده های مهم در پیش گیرد که این امر را می ­توان ناشی از عوامل زیر دانست:

* عادی­ سازی روابط میان امارات و رژیم ­صهیونیستی:

با وجود اینکه عادی ­سازی میان برخی کشورهای عربی و رژیم صهیونیستی و شروع فرایند ادغام اقتصادی و تبادلات فرهنگی گسترده میان این کشورها و تل­آویو مورد حمایت مصر نیز هست و این کشور نیز جزئی از این روند محسوب می­ گردد، اما این روند سبب شده­ است که مصر جایگاه خود را به عنوان میانجی سیاسی میان کشورهای عربی و رژیم، و همچنین میانجی در روند سازش متزلزل ببیند. از جانب دیگر روابط گسترده اقتصادی میان امارات و رژیم ­صهیونیستی به خصوص در حوزه­ هایی همچون انرژی و حمل و نقل تهدیدی بالقوه برای جایگاه کانال سوئز و همچنین برنامه ­های مصر برای تبدیل ­شدن به مرکز منطقه ای تبادل انرژی هستند. از این رو می­ توان گفت تلاش برای مقابله با چالش ­های ناشی از این امر یکی از عواملی است که سبب شده ­است مصر نقش­ آفرینی فعالانه­ تری را در منطقه غرب آسیا، به خصوص در حوزه مسائل مرتبط با نوار غزه، اردن و حتی تا حدودی سوریه و لبنان داشته ­باشد.

* پرونده جنوب دریای سرخ:

نفوذ روزافزون امارات در حوزه جنوب دریای سرخ به خصوص بنادر و جزایر یمن، جمهوری خودخوانده سومالی­ لند، جیبوتی، سودان و اتیوپی یکی از مسائلی است که دولت مصر با حساسیت ویژه ­ای به آن نگاه می­ کند. این حساسیت از آن­جا ناشی می­ شود که این منطقه تنها راه عبور و مرور دریایی به کانال سوئز از سمت آسیا است. کاهش نفوذ مصر در این منطقه طی سال­ های طولانی حکومت مبارک سبب شده است که رقبای منطقه­ ای مصر، همچون ترکیه و همچنین برخی نیروهای دیگر همچون امارات در این منطقه حضور فعالانه ای داشته ­باشند. از جانب دیگر دولت مصر پرونده سودان را حوزه انحصاری نفوذ خود می­ داند و از این رو از تلاش کشورهای دیگر منطقه­ ای برای اعمال نفوذ مستقل در این منطقه ناراضی است. در این میان، جنس کنشگری یکجانبه امارات در این منطقه و عدم مشارکت دادن مصر و عدم هماهنگی با این کشور در نقش آفرینی خود سبب بروز نارضایتی­ هایی در قاهره شده ­است. از این رو دولت مصر طی سال­ های اخیر تصمیم گرفته ­است صرف نظر از منافع همپیمانان خود، حضور خود را در این منطقه راهبردی و همچنین دیگر مناطقی که حضور خود را در آن لازم می­ داند، گسترش دهد.

* رقابت ­های میان چین و آمریکا و نقش­ آفرینی امارات:

خروج آمریکا از منطقه غرب ­آسیا و احتمال ایجاد خلأ در این منطقه راهبردی سبب شده­ است که قدرت ­های منطق ه­ای تلاش­ کنند روابط خود را با قدرت ­های منطقه­  ای رقیب همچون چین و روسیه تحکیم نمایند. در این میان، طی چند سال اخیر امارات متحده عربی روابط خود را با چین در حوزه­ های نظامی و امنیتی به طرز قابل توجهی گسترش داده­ است و انتشار اخباری مبنی بر تلاش چین برای ساخت پایگاهی نظامی در ابوظبی از نمودهای این امر است. تعاملات امنیتی گسترده چین و امارات طی چند سال اخیر، به خصوص حمایت­ های امنیتی این کشور از دولت اتیوپی در جنگ داخلی این کشور که احتمالا با حمایت پشت پرده چین صورت می­گیرد سبب شده ­است دولت مصر این رویکرد امارات را برخلاف امنیت­ ملی خود بداند. این امر یکی دیگر از مواردی است که سبب شده ­است این کشور رویکردی متفاوت از امارات در برخی پرونده های منطقه ­ای در پیش گیرد.

* بحران اتیوپی:

 بحران سد هزاره (رنسانس) اتیوپی یکی از بزرگ ­ترین چالش ­های پیش روی دولت مصر طی دهه ­های گذشته است و موضع امارات در حمایت از آدیس­ ابابا به خصوص در دور اول جنگ تیگرای نقش بارزی در پیروزی ­های اولیه دولت مرکزی داشت. دولت مصر این حمایت ابوظبی از نظام آبی احمد را در تعارض با منافع ملی و امنیت ملی خود می ­داند. انگیزه ­های امارات که ناشی از الزامات رابطه با چین، تلاش­ ها برای نفوذ در منطقه جنوب دریای سرخ و انگیزه ­های اقتصادی می­ شد منجر به برانگیختن نارضایتی مصر گردید و در تغییر محاسبات مصر نسبت به پرونده ­های منطقه­ ای تأثیرگذار بود.

 

مدل رابطه امارات متحده عربی  و  جمهوری عربی مصر:

رابطه ابوظبی و مصر به دلیل دارا بودن پشتوانه اقتصادی، سیاسی، امنیتی و حتی فرهنگی قوی از جمله روابط مستحکم در میان کشورهای عربی محسوب می­ گردد و از این رو دو طرف همواره تلاش دارند به رغم بروز اختلاف نظرها و تضاد منافع، این اختلافات را در چارچوب کانال ­های رسمی و غیررسمی فیمابین مطرح نموده و از افزایش تنش خودداری نمایند. با این وجود، افزایش اختلافات میان ابوظبی و قاهره منجر به بروز مدلی از روابط دوجانبه می­شود که مهم ­ترین مشخصه­ های آن را می ­توان موارد زیر برشمرد:

* سیاست ­زدایی از اقتصاد:

ابوظبی و قاهره بر سر این امر توافق دارند که روابط اقتصادی عمیق و در­هم ­تنیدگی اقتصادی به نفع دو کشور است. از سوی دیگر، امارات متحده عربی رویکردی سود محور در زمینه سرمایه­ گذاری­ های اقتصادی دارد و از این رو دو طرف تلاش دارند روابط اقتصادی خود را از اختلافات سیاسی جدا کنند. به نظر می­ رسد کاهش کمک­ های اقتصادی امارات به مصر طی سال ­های اخیر و افزایش حجم سرمایه ­گذاری ­های اقتصادی سود محور در این راستا باشد.

* ادامه همکاری در پرونده ­های دارای منافع مشترک:

دو طرف همکاری­ های خود را در پرونده ­هایی همچون پرونده تونس، پرونده لیبی، سوریه و … ادامه داده ­اند و با وجود اختلافات تلاش دارند در پرونده ­های دارای نظرات و منافع همسو سطح بالایی از همکاری را حفظ نمایند. این ادامه همکاری به معنی عدم اختلاف نظر نیست بلکه دو کشور در این پرونده­ ها تلاش می­ کنند اختلاف نظر در پرونده ­های مشترک را از طریق کانال­ های دوجانبه پیگیری نمایند.

* تلاش برای کاستن از نفوذ امارات در بخش­ رسانه:

دولت مصر طی چند سال اخیر تلاش نموده­ است تا نفوذ رسانه ای ابوظبی را در مصر کاهش ­دهد. از جانب دیگر طرف اماراتی نیز بنابر برخی گزارش­ های رسانه ­ای از عملکرد رسانه­ های مصری تحت نظر خود و دخالت نیروهای امنیتی مصر در کار آن ­ها ناراضی است.

جمع ­بندی

با وجود بروز برخی اختلاف ­نظرها و همچنین تضاد منافع در برخی حوزه­ های مختلف میان مصر و امارات ­متحده عربی، اما دو کشور هنوز هم به دلیل روابط درهم ­تنیده اقتصادی، سیاسی و امنیتی متحدانی مهم برای یکدیگر محسوب می­ گردند. از سوی دیگر، به نظر می ­رسد با وجود اختلاف­ نظرها در حوزه­ های منطقه ­ای مختلف، ابوظبی تاکنون به جز در پرونده اتیوپی تلاش نموده­ است از خطوط قرمز مصر عبور ننماید و ارتباطات و هماهنگی­ های خود را با قاهره حفظ نماید. با این وجود روند جنگ در اتیوپی و بازگشت فعالانه آمریکا به این بحران و احتمالا برخی فشارها و مذاکرات از جانب مصر منجر به کاهش حمایت امارات از دولت اتیوپی شد که در شکست دولت و عقب نشینی آن از اقلیم تیگرای تأثیرگذار بود. علاوه بر این، افزایش نقش منطقه ­ای و نفوذ مصر در منطقه غرب ­آسیا و شمال آفریقا سبب خواهدشد که امارات در کنش ­های خود در منطقه، وزن بیشتری به مواضع مصر بدهد.

[1] آمار مربوط به سال 2018 است.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

*

code

آیا مطمئن هستید که می خواهید قفل این پست را باز کنید؟
باز کردن قفل باقی مانده : 0
آیا مطمئن هستید که می خواهید اشتراک را لغو کنید؟