شما اینجا هستید : صفحه اصلی » فلسطین اشغالی » چالش های درونی رژیم صهیونیستی - تحلیل وضعیت پرونده » آیا نتانیاهو بزرگ‌ترین حزب اسرائیل را چند شقه میکند؟

حزب لیکود در باتلاق نتانیاهو

اشتراک گذاری در twitter
اشتراک گذاری در whatsapp
اشتراک گذاری در telegram
حزب لیکود در باتلاق نتانیاهو
«بنیامین نتانیاهو»، نخست­وزیر پیشین اسرائیل پس از 12 سال صدارت بی­وقفه اکنون ناچار است تنها به عناوین ساده «رهبر اپوزیسیون» و «رهبر حزب لیکود» قناعت کند.

اما به نظر می‌رسد وضعیت برای بی بی در حال بدتر شدن است. جدای از اینکه او اکنون رهبری است که اخیراً قدرت را از دست داده، نتوانسته برای حزب پیروز انتخابات، سهمی از قدرت کسب کند، حزب لیکود نیز وضعیت دشواری تحت رهبری نتانیاهو در پیش دارد. از یکسو با تصویب قانون بودجه چشم­‌انداز سقوط کابینه تغییر و بازگشت لیکود به قدرت در کوتاه­مدت بسیار نامطلوب و دور از دسترس به­نظر می­ رسد و از سویی این حزب در باتلاقی گرفتار شده که هم کناره‌گیری نتانیاهو آسیب بزرگی به آن می‌زند و هم باقی ماندن وی در مقام رهبری حزب. بدین ترتیب به­نظر می­‌رسد بزرگ­ترین و مهم­ترین حزب سیاسی اسرائیل اگر نتواند به سرعت به قدرت بازگردد باید بین «کاهش محسوس محبوبیت» و «انشعاب» یکی را برگزیند.

حزب لیکود در آخرین انتخابات پارلمانی اسرائیل که روز 23 مارس 2021 برگزار شد، موفق شد با کسب بیش از یک میلیون و 66 هزار رأی 30 کرسی را به خود اختصاص دهد و با اختلافی فاحش نسبت به حزب دوم جایگاه ممتاز خود را مجدداً به رخ بازیگران سپهر سیاسی رژیم صهیونیستی بکشد. حزب یش عتید به رهبری «یائیر لاپید» در این انتخابات با حدود 614 هزار رأی در جایگاه دوم قرار گرفت و 17 کرسی به دست آورد؛ یعنی لیکود به اندازه 13 کرسی بیشتر از حزب دوم رأی به دست آورد که قطعاً نتیجه­‌ای درخشان است. برخی از تحلیل‌گران در شب انتخابات پارلمانی اسرائیل از این وضعیت با تعابیری همچون «پیروزی کامل» یا «فاحش‌ ترین فاصله تاریخ» یاد می‌ کردند، اما همانطور که دیدیم، نتانیاهو فرصت تشکیل کابینه را از دست داد و سپس لاپید مسئول تشکیل کابینه شد. با وجود همه کارشکنی­ های نتانیاهو و حتی بروز جنگ 11 روزه ماه مه میان حماس و رژیم اسرائیل، سرانجام لاپید موفق به جلب حمایت 61 نماینده و تشکیل کابینه بعدی با کمک حزب راست‌گرای یامیناه به رهبری «نفتالی بنت» شد. بدین ترتیب می‌­توان گفت تعبیر بهتر برای نتایج انتخابات اخیر اسرائیل درباره حزب لیکود نه «پیروزی با اختلاف فاحش» که «پیروزِ بازنده» است.

از سوی دیگر در پی تصویب بودجه، تنها چالش حقوقی و ساختاری بزرگی که می­توانست کابینه جدید را دچار بحران کرده و اسرائیل را به سوی انتخابات مجددی رهنمون سازد نیز مرتفع شد و این کابینه اکنون با خیالی آسوده درصدد افزایش قدرت خود است. بدین ترتیب دومین ضربه­ای که حزب لیکود در این 5 ماه دریافت کرده، عبارت از «از بین رفتن بارقه­‌های امید بازگشت سریع به قدرت» است. نتانیاهو روز 11 نوامبر 2021 در یک نشست رسمی برای نخستین­بار به این واقعیت که ممکن است لیکود تا چند سال به قدرت بازنگردد اعتراف کرد. او گفت: «بازگشت ما به قدرت حتمی است، اما ممکن است 2 هفته دیگر اتفاق بیفتد یا اینکه تا سه سال و نیم دیگر محقق شود.»

تصویب شدن قانون بودجه تا پایان سال 2022 نه تنها عجالتاً پرونده دعواهای سیاسی برسر موجودیت کابینه را بسته، بلکه اکنون حزب لیکود که تا 5 ماه پیش قدرت را در اختیار داشت و از سال 2018 تا ژوئن 2021 از تدوین لایحه بودجه خودداری کرده بود، در برابر افکار عمومی با عنوان حزبی ناتوان و احتمالاً تحت تسلط فردی و غیرقابل اعتماد جلوه خواهد کرد. به عبارت دیگر کابینه تغییر با تصویب بودجه الگویی از کارآمدی را در زمینه اداره اسرائیل فراروی افکار عمومی قرار داده که مدیریت حزب لیکود و بنیامین نتانیاهو در سه سال اخیر را زیر سوال می برد.

              کابینه تغییر درصدد است با تصویب دو لایحه جدید نتانیاهو را از سپهر سیاسی اسرائیل اخراج کند.

در عین حال پرونده­‌های قضایی بی بی نیز در حال پیگیری است و در عین حال «گیدئون صعر»، وزیر دادگستری (هم ‌حزبی پیشین بی بی) درصدد است با تقدیم دو لایحه به کنست، مسیر بازگشت نتانیاهو به قدرت را محدود یا کاملاً مسدود سازد. در لایحه نخست صعر خواستار تصویب قانونی شده که نخست وزیری هر فرد خاص به صورت پیاپی را به دو دوره چهارساله محدود می‌کند. افرادی که چنین سابقه­ای داشته باشد، دست کم برای یک دوره چهار ساله نمی­توانند نخست وزیر اسرائیل شوند. در صورت تصویب این لایحه نتانیاهو شانس نخست­وزیری مجدد را دست کم تا سال 2025 از دست خواهد داد.

دومین لایحه که از مورد نخست اهمیت بیشتری دارد خواستار ممنوعیت واگذاری وظیفه تشکیل کابینه به آن دسته از نمایندگان کنست شده که یا محکومیت سنگینی از سوی دیوانعالی دارند و یا دست‌کم تحت اتهامات جدی و رسمی از سوی این دستگاه هستند. ممنوعیت مورد نظر تا زمان صدور حکم نهایی برای متهم تداوم پیدا خواهد کرد. بنابراین در صورت تصویب شدن این لایحه، درحالی­که تا پیش از این طولانی­شدن رسیدگی به پرونده بی بی به نفع او بود، ورق برخواهد گشت و کش پیدا کردن پرونده هم امکان بازگشت نتانیاهو به کرسی صدارت را از او می‌گیرد. صعر اعلام کرده در همین ماه نوامبر دو لایحه یاد شده را به کنست تقدیم خواهد کرد.

جالب است که این ایده تا پیش از انتخابات پارلمانی اخیر، ابتکار جناح میانه و چپ اسرائیل به حساب می‌­آمد و لاپید در دوره‌ای که رهبر اپوزیسیون بود، بارها آن را به رأی گذاشت و هر بار شکست خورد. در آن بازه حزب راست‌گرای یامیناه به ویژه بنت و «آیلت شکد»، وزیر کشور کنونی اسرائیل با این ایده مخالف بودند و حتی «منصور عباس»، رهبر حزب عربی رعم نیز گفته بود احتمالاً بدان رأی منفی خواهد داد. اما اکنون اوضاع خیلی فرق کرده است؛ اولاً این ایده را گیدئون صعر دنبال می‌کند که خود از سیاستمداران راست‌گرای اسرائیل به حساب می‌­آید. در ثانی به نظر می‌رسد این لایحه در همین لحظه دست‌کم حمایت 51 نماینده از احزاب (یش عتید، آبی و سفید، امید جدید، اسرائیل خانه ما، کارگر و مرتص) را دارد و تنها 10 حامی دیگر برای گذشتن از تصویب نیاز دارد. در این میان خبرگزاری کان در این باره از چراغ سبز بنت به صعر برای پیشبرد لوایح مذکور خبر داده است. بدین ترتیب شانس تصویب آن­ها بازهم افزایش می‌یابد. همچنین فهرست مشترک عربی نیز منطقاً به دلیل سابقه طولانی مدت رویارویی با نتانیاهو از این ابتکار حمایت خواهد کرد و لذا می­ توان اینگونه نتیجه‌گیری کرد که «بی بی در آستانه اخراج شدن از سپهر سیاسی اسرائیل قرار گرفته است.»

 

آتش نتانیاهو بر جان لیکود

تصویب لوایح فوق برای حزب لیکود ضربه بسیار بزرگ‌تری از خروج از قدرت و عدم وجود فرصت برای بازگشت زودهنگام به این بلوک به حساب می­ آید، زیرا تبدیل شدن این لوایح به قانون باعث می­شود تداوم رهبری بی بی بر لیکود (دست‌کم برای یک دوره) حتی در صورت برگزاری انتخابات زودهنگام نیز به منزله یک خودکشی سیاسی و تقدیم کردن کرسی نخست وزیری به دیگر احزاب و جناح ‌ها باشد. همچنین تصویب شدن این لوایح باعث می­شود احتمالاً بخشی از هواداران لیکود به­سوی دیگر احزاب سیاسی (به ویژه حزب راست افراطی صهیونیسم مذهبی) حرکت کند که همین رویداد نیز خطر بزرگی برای این حزب است.

خطرناک­ ترین سناریو برای لیکود این است که لوایح مذکور به قانون تبدیل شود و با این وجود نتانیاهو در مقام خود باقی بماند و یا در انتخابات رهبری حزب مجدداً پیروز شود. زیرا باوجود این قوانین اگر حزب لیکود بخواهد با رهبری نتانیاهو وارد انتخابات شود، از قبل بازنده خواهد بود. در نتیجه سه رویداد مهم انتظار این حزب را خواهد کشید:

  • کم­ دامنه‌­ترین رویداد این است که بخشی از هواداران لیکود از این حزب رویگردان شده و به سمت دیگر احزاب حرکت کنند.
  • سناریوی میانی اما این خواهد بود که احزاب سیاسی راست‌گرای جدیدی در سپهر سیاسی اسرائیل در فرصت بی­ نظیری که ریزش حزب لیکود ایجاد کرده تشکیل شود و خود را به آلترناتیو حزب لیکود مبدل سازد.
  • با این حال بدترین سناریو در این صورت آن است که به برخی اعضای حزب لیکود به دلیل ناامیدی از وضعیت این حزب که دیگر نمی­تواند با رهبری نتانیاهو به کرسی نخست وزیری تکیه بزند، خود اقدام به خروج از حزب و تأسیس احزابی جدید کنند.

اما حالت کلی دیگر این است که در صورت تصویب این قوانین بی بی یا خود از صدر حزب لیکود کنار برود و یا در انتخابات درون حزبی شکست بخورد. این سناریو اگرچه مسئله حقوقی لیکود را حل خواهد کرد و این حزب می­تواند مجدداً رهبر خود را کاندیدای صدارت اسرائیل کند، اما باید در نظر گرفت که بخش چشمگیری از محبوبیت لیکود به شخص نتانیاهو وابسته است و اگر بی بی از رهبری این حزب کنار برود، طبق نظرسنجی­‌های مختلف لیکود دست‌کم به اندازه 6 کرسی رأی از کف خواهد داد. اما باز هم چالش لیکود به این میزان از دشواری خلاصه نمی­شود و در سناریوی کلان کناره­گیری بی بی هم سه سناریو مجزا را می­‌توانیم تصور کنیم.

                         یولی ادلشتین و یسرائیل کاتص، اصلی ‌ترین مدعیان جانشینی نتانیاهو در حزب لیکود

  • ریزش چشمگیر آرای حزب لیکود به خاطر عدم حضور نتانیاهو در صدر این حزب؛
  • عدم همکاری اعضای ارشد حزب با رهبر جدید به دلیل هم ‌سطح دانسته شدن سایر نمایندگان به جز نتانیاهو، که ممکن است به جز ریزش آرای ناشی از نبود بی بی، با انشعاب برخی نمایندگان از این حزب به دلیل نارضایتی از رهبری فرد دیگر نیز منجر شود.

به نظر می‌ رسد تنها در صورتی که «یوسی کوهن»، رئیس پیشین موساد بتواند با حمایت بی بی جانشین وی شود، کمترین میزان ضربه به حزب لیکود وارد خواهد شد.

 

 

 

منابع پژوهش در دفتر اندیشکده موجود است .

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10