شما اینجا هستید : صفحه اصلی » عراق » روابط خارجی عراق - تحلیل رسانه های بین المللی » ابعاد و چشم‌انداز همکاری‌های اردن، عراق و مصر در طرح «شام جدید»

ابعاد و چشم‌انداز همکاری‌های اردن، عراق و مصر در طرح «شام جدید»

اشتراک گذاری در twitter
اشتراک گذاری در whatsapp
اشتراک گذاری در telegram
 یک پژوهشگر مسائل عراق با بیان اینکه عراق، مصر و اردن انگیزه‌های قوی اقتصادی برای همکاری سه‌جانبه در قالب طرح «شام جدید» دارند، به چالش‌های پیش روی همکاری این سه کشور اشاره کرد و گفت: اگر کارآمدی این توافقنامه برای عراق روشن شود، ممکن است این همکاری به دیگر عرصه‌های سیاسی، امنیتی و نظامی نیز توسعه یابد.

سید رضا قزوینی غرابی در گفتگو با سایت شورای راهبردی روابط خارجی با بیان اینکه پروژه موسوم به «شام جدید» در حقیقت پروژه‌ای است که از دوران حیدر العبادی، نخست‌وزیر پیشین عراق آغاز شد، اظهار داشت: دور اول نشست‌های عالی این طرح در سال ۲۰۱۹ و در دوره عادل عبدالمهدی شروع شد؛ بنابراین نمی‌توان آن را پروژه اختصاصی الکاظمی دانست؛ هرچند که این نام‌گذاری برای اولین بار توسط وی انجام شد و به‌طور مشخص در دوران وی با جدیت بیشتری دنبال می‌شود.

وی افزود: این پروژه به‌طور مشخص بر همکاری‌های اقتصادی میان سه کشور متمرکز است؛ عراقی‌ها نفت ارزان‌قیمت به اردن و مصر می‌فروشند، از توانایی مصر در پالایش نفت و صادرات آن به اروپا بهره می‌برند و مصر و اردن نیز در زمینه انرژی و برق به عراق کمک می‌کنند، علاوه بر اینکه مصر اختصاصاً بازسازی مناطق سنی‌نشین آسیب‌دیده از دوران داعش را بر عهده می‌گیرد.

 

ویژگی‌های همکاری سه‌جانبه عراق، اردن و مصر

این کارشناس مسائل عراق در رابطه با ویژگی‌ها و ضرورت‌های این همکاری برای این سه کشور گفت: ارزیابی از منافع هر یک از سه کشور در این پروژه و آورده‌های هر یک از آن‌ها، نیاز به بررسی کامل همه جوانب آشکار و غیرآشکار توافقنامه‌ها دارد. اردن و مصرِ نسبتاً فقیر، از نفت ارزان عراق به قیمت ۱۶ دلار برای هر بشکه استفاده خواهند کرد. مصر سرریزِ برق خود را از طریق اردن به عراق می‌دهد و اختصاصاً بازسازی مناطق آسیب‌دیده عراق را که اتفاقاً موردتوجه و علاقه ایران نیز بوده است، بر عهده خواهد گرفت.

قزوینی ادامه داد: عراق نیز از راه تقویت مناسبات خود با این دو کشور عرب، به‌ویژه مصر، روابط خود با محیط پیرامونی عربی را تقویت خواهد کرد و حتی ممکن است در بعد نظامی از تجارب و آموزش‌های این دو کشور استفاده کند.

وی با بیان اینکه اردن و مصر دو هم‌پیمان آمریکا هستند و چنین ارتباط و توافقاتی مورد تأیید واشنگتن نیز خواهد بود، گفت: شاهد بودیم که سخنگوی وزارت خارجه آمریکا از امضای این موافقت‌نامه استقبال کرد. درهرصورت اگر در حوزه اقتصادی، مصر یک شریک جدی برای عراق در حوزه تأمین برق و بازسازی شود، به معنای ورود یک رقیب جدی برای ایران در بازار عراق خواهد بود.

قزوینی با اشاره به اظهارات یک نماینده عراقی در خصوص اینکه با توجه به روابط اردن و مصر با رژیم صهیونیستی، این پروژه زمینه‌سازی برای عادی‌سازی روابط با رژیم صهیونیستی خواهد بود، تصریح کرد: موضوع عادی‌سازی روابط عراق با رژیم صهیونیستی موضعی پیچیده‌تر از این توافقنامه است. در حال حاضر انگیزه‌های قوی اقتصادی برای این‌طرف‌ها وجود دارد. اتفاقاً از میان این سه کشور اردن و مصر به داشتن رابطه با عراق بسیار محتاج‌تر هستند تا عراق به رابطه با آن‌ها.

این پژوهشگر مسائل عراق با اشاره به شرایط داخلی در عراق گفت: با توجه به مسائلی همچون فعالیت گروه‌های مقاومت در عراق یا ایفای نقش پررنگ جریان مرجعیت که به‌شدت نسبت به مسئله فلسطین و قدس شریف حساس است؛ باید گفت فضای داخلی عراق به تحولات سیاسی منطقه توجه دارد و علاوه بر این‌ها، چارچوب سیاست خارجی به‌صورت انحصاری در اختیار نخست‌وزیر نیست که بخواهد در برخی سیاست‌های اصولی تغییراتی ایجاد کند.

این کارشناس مسائل عراق اضافه کرد: در همین حال نتایج انتخابات عراق و رویکرد دولت جدید نیز می‌تواند در نگاه به توافقنامه و مناسبات سه‌گانه و اهداف پیدا و نهان آن مؤثر باشد.

به گفته قزوینی غرابی، با توجه به شرایط منطقه اگر این توافقنامه سه‌گانه در پی ایجاد محوری قدرتمند باشد به‌احتمال‌زیاد پا نخواهد گرفت و هرگونه رویکرد سیاسی نهان در این توافقنامه هم می‌تواند به‌عنوان یک مانع جدی برای موفقیت و ادامه آن تلقی شود.

وی با تأکید بر ضرورت روشن شدن ابعاد آشکار و پنهان این توافقنامه ادامه داد: باید مشخص شود اساساً عراق چه دستاوردهای ملموسی را از رهگذر این توافقنامه و ارتباط با مصر و اردن در قالب آن خواهد داشت. باید روشن شود با نفت 16 دلاری که با اردن و مصر توافق کرده است سود واقعی عراق چه خواهد بود و آیا عراق تحت‌فشار طراحان پروژه «شام جدید» قرار گرفته است یا خیر؛ چراکه ابتدائا اصول این پروژه را صندوق بین‌المللی پول در سال 2014 در دولت آقای حیدرالعبادی مطرح کرد.

قزوینی غرابی به بندهای بیانیه پایانی نشست اخیر سران این سه کشور اشاره کرد و درباره برخی تحلیل‌ها که ایجاد این فضا را قابل‌مقایسه با زمان تشکیل اتحادیه اروپا دانسته‌اند، اظهار داشت: قطعاً نمی‌توان این روابط را با روابط کشورهای اروپایی مقایسه کرد. شرایط تأسیس اتحادیه اروپا و وضعیت سیاسی اجتماعی آن قاره با غرب آسیا بسیار متفاوت است. برای نمونه، در مورد شورای همکاری خلیج‌فارس کار به جایی رسید که چند سال پیش اختلافاتی که میان قطر و دیگر کشورهای عضو این شورا پیش آمد، به قطع روابط این کشور با این شورا منجر شد.

 

منبع:https://www.scfr.ir/

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
شما اینجا هستید : صفحه اصلی » عراق » روابط خارجی عراق - تحلیل رسانه های بین المللی » ابعاد و چشم‌انداز همکاری‌های اردن، عراق و مصر در طرح «شام جدید»

اسرائیل و اردن تحولات در جنوب غربی سوریه را زیر نظر گرفته اند

اشتراک گذاری در twitter
اشتراک گذاری در whatsapp
اشتراک گذاری در telegram
آرمِناک توکماجیان، محقق غیرمقیم در کارنگی مرکز خاورمیانه در بیروت، در مصاحبه ای توضیح داده است که چرا تحولات در منطقه ناآرام جنوب غربی سوریه اهمیت دارد و چرا اسرائیل و اردن تحولات در درعا را با دقت زیر نظر گرفته اند.

دیپلماسی ایرانی: هفته گذشته دولت سوریه نیروهای نظامی خود را در منطقه درعا در جنوب غربی این کشور مستقر کرد؛ به نظر می رسید عملیات نظامی با هدف اعمال کنترل امنیتی کامل بر شهر طفس و مناطق اطراف آن صورت گرفته است. طفس و دیگر مناطق اطراف آن تحت توافق سال 2018 مبنی بر محدودیت بازگشت نیروهای نظامی دولتی در برابر آرام شدن شورش ها، هستند که با میانجی گری روسیه حاصل شده است. روسیه در تلاش برای جلوگیری از مداخله اسرائیل و اردن که نگران استقرار نیروهای ایرانی و تحت حمایت ایران در مناطق مرزی هستند، به دنبال حفظ شرایط کنونی در منطقه بوده است. مایکل یانگ از «دیوان» در نیمه ماه مه برای اطلاعات بیشتر درباره این منطقه با آرمناک توکماجیان، محقق غیرمقیم در کارنگی مرکز خاورمیانه با تخصص در مسائل مرزی و درگیری در سوریه، مصاحبه کرده است:

در حال حاضر در درعا چه اتفاقی در حال وقوع است؟

4 ماه مه اجساد 9 پلیس کشته شده در یک شهر واقع در جنوب غربی استان درعا پیدا شد. قاسم الصبیحی، کسی که این افراد را کشته، یک شورشی سابق است که بعدتر به نیروهای امنیتی دولت پیوسته. او برای کشته شدن پسر و دامادش دولت سوریه را مقصر می دانست و نیروهای پلیس را نیز به همین دلیل کشت. با این حال، پلیس درگیر نشد. پس از این حادثه افراد دارای نفوذ در درعا بیانیه ای در محکوم کردن او صادر کردند که در سنت های قبیله ای به معنای آن است که او دیگر از حمایت قبیله خود برخوردار نیست. با این حال، دولت بشار اسد اعلام کرد که مناطق آزاد شده را تحت کنترل امنیتی خود در خواهد آورد و در روزهای بعد، نیروهای پشتیبانی در منطقه مستقر شدند که نشان از آن داشت که دمشق به دنبال استفاده از این حادثه به عنوان بهانه ای برای افزایش حضور خود در آنجاست.

تشدید تنش های نظامی در درعا پیشتر سابقه نداشته است؟

تشدید تنش ها در سطحی که اکنون پیش بینی می شود، از تابستان 2018 که دولت اسد کنترل جنوب غربی سوریه را در دست گرفت، بی سابقه بوده و این در حالی است که تنش ها و خشونت های مسلحانه از زمان بازگشت نیروهای امنیتی سوری به یک شاخصه در منطقه درعا تبدیل شده. جدیدترین نمونه از عملیات نظامی نیروهای سوری در مارس 2020 و زمانی بود که با موفقیت کنترل خود را بر بخش هایی از شهر الصنمین اعمال کرد. با این حال، تحولات کنونی از چندین نظر بی سابقه بوده است. اول، سطح استقرار نظامی نیروهای امنیتی سوری قابل توجه و نشان دهنده احتمال عملیات نظامی گسترده در منطقه است. دوم، شهر طفس در نتیجه توافقی که با میانجی گری روسیه حاصل شد، شاهد حضور مستقیم نیروهای دولتی نبود. سوم، شورشی های پیشین در طفس و مناطق حومه آن کاملا مسلح هستند و اگر یک رویارویی نظامی صورت بگیرد، سطح خشونت بسیار بالا خواهد بود.

روسیه با توجه به میانجی گری آن در حصول توافق، به تشدید تنش ها چه واکنشی نشان خواهد داد؟

روسیه از زمان بازگشت نیروهای امنیتی سوریه به توافق متعهد بوده است. البته بر سر این مساله مناقشاتی وجود دارد. برخی از بازیگران مخالف مسکو را به دلیل خودداری از واکنش به اقدامات دمشق مورد انتقاد قرار داده اند. به هر حال، روس ها تا اندازه قابل توجهی به توافق متعهد بوده و در سال های گذشته مانع از حضور مستقیم نیروهای سوری در منطقه شده اند. این اقدام روسیه را می توان به نوعی، تلاش برای کاهش نگرانی های اسرائیل و اردن درباره احتمال حضور نیروهای ایرانی و گروه های شبه نظامی تحت حمایت ایران در جنوب غربی سوریه دانست. مداخلات متعدد روسیه در ممانعت یا محدودسازی حضور مستقیم نیروهای اسد در منطقه را می تواند نشان دهنده تعهد آن به توافق قلمداد کرد.

مذاکرات جاری با مشارکت روس ها می تواند نشان دهنده این مساله باشد که روسیه خواستار تشدید تنش نیست. شاید این مرتبه نیز مذاکرات بتواند همانند گذشته مانع از درگیری شود و با امتیازهای کوچک یا نمادین، به کاهش تنش ها بینجامد.

با توجه به سطح بی سابقه حضور نیروهای نظامی دولتی در منطقه، سناریوی دیگر می تواند این باشد که اگرچه روسیه حقیقتا به دنبال جلوگیری از درگیری نظامی است، اما در عین حال هدف وادار کردن شورشی ها به قائل شدن امتیازات بیشتر را دنبال می کند. احتمال دیگر هم این است که روسیه به دنبال تبدیل این بحران به فرصتی برای استخدام شورشی های سابق در یگان های طرفدار روسیه در ارتش سوریه باشد.

آیا تشدید تنش ها حاوی یک پیام پنهان برای روسیه است؟

اعزام یگان هایی از ارتش سوریه که با ایران ارتباط نزدیکی دارند، به منطقه تحت حمایت روسیه می توان یک پیام پنهان داشته باشد. اما این مساله نشان دهنده محاسبات مخاطره آمیز دمشق نه فقط در سطح منطقه ای، بلکه در ارتباط با نظمی است که روسیه در درعا ایجاد کرده. همانطور که پیشتر گفتم، این نظم به طور ویژه برای ممانعت از افزایش نفوذ ایران و نیروهای طرفدار ایرانی در جنوب غربی سوریه طراحی شده است.

با توجه به این توصیفات، وضعیت موجود در درعا چطور می تواند بر منطقه تاثیر بگذارد؟

جنوب غربی سوریه یک منطقه مرزی معمولی نیست. یک جبهه مناقشه آمیز منطقه ایست که هر گونه بی ثباتی و تشدید تنش های نظامی در آن می تواند اثرات فرامرزی داشته باشد. از این رو، تشدید تنش ها توسط یک جناح طرفدار ایرانی در داخل دولت سوریه برای اسرائیل و اردن ناخوشایند است چرا که هیچ کدام از آنها حضور ایرانی در نزدیکی بلندی های جولان را نمی خواهند و تحمل نمی کنند. نظمی که روسیه برقرار کرده، به رغم ضعف های بسیار آن، در ایجاد ثبات در جنوب غربی سوریه موثر بوده و در همسایگان آن اطمینان ایجاد کرده است. البته لازم به ذکر است که حضور نیروهای متحد ایران در ارتش سوریه در طفس و حومه آن لزوما به معنای پایان نظم منطقه ای نیست. اگر دمشق و تهران برای این طرح برنامه ریزی کرده باشند، هدف آنها را باید به صورت گامی تاکتیکی برای پررنگ کردن حضورشان در بازی منطقه ای درک کرد و نه یک قمار مخاطره آمیز برای بر هم زدن توازن موجود در این منطقه حساس.

نویسنده: مایکل یانگ

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10