شما اینجا هستید : صفحه اصلی » چین » یک کمربند یک جاده - تحلیل وضعیت » روابط اقتصادی راهبردی روسیه و چین: چشم‌ انداز طولانی ‌مدت و گلایه مندی مسکو

روابط اقتصادی راهبردی روسیه و چین: چشم‌ انداز طولانی ‌مدت و گلایه­ مندی مسکو

اشتراک گذاری در twitter
اشتراک گذاری در whatsapp
اشتراک گذاری در telegram
روابط اقتصادی راهبردی روسیه و چین: چشم‌ انداز طولانی ‌مدت و گلایه مندی مسکو
به نظر می ‌رسد اصلی‌ ترین مسئله ‌ای که همکاری‌ های کلان روسیه و چین را دچار مشکل می‌ کند عدم همراهی چین در پروژه اوراسیایی روسیه است. روسیه از چین به‌ مثابه یک شریک قابل اعتماد انتظار دارد تا خلأ مالی و اقتصادی ‌ای که روسیه به تنهایی ناتوان از تأمین آن است را برطرف سازد و چین نیز این مسئله را در راستای منافع درجه اول خود نمی ‌داند.

هفته گذشته در حالی که توجه تمام رسانه ‌های جهانی به تحولات افغانستان بود چین و روسیه یکی از مهم‌ ترین حلقه‌ های ارتباط ترانزیتی شرق به غرب را بین دو کشور تکمیل کردند و به این ترتیب یکی از مهم ‌ترین مراحل تسهیل روابط تجاری بین دو طرف و نیز یکی دیگر از پروژه ‌های چین برای ایجاد کمربند شرق به غرب از طریق روسیه تکمیل شد.

بر اساس اطلاعات منتشر شده در رسانه‌ های روسی روز سه‌شنبه (۲۶ مرداد) هم ‌زمان با نصب آخرین قطعات خط ریلی بر روی رودخانه آمور راه‌ آهن روسیه و چین با هدف تسهیل ترانزیت کالا به هم وصل شدند. این خط ریلی که نخستین پل راه‌آهن بین روسیه و چین نیز به شمار می ‌رود استان ‌های نیژلنینسکو – تونگ جیانگ دو کشور را به هم وصل کرده و سالانه زمینه انتقال ۲۱ میلیون تن کالا را فراهم خواهد آورد. قطارها بر روی این پل ۲٫۲ کیلومتری با سرعت ۱۰۰ کیلومتر در ساعت حرکت خواهند کرد.

پل به نحوی طراحی شده است که هم امکان انتقال قطارهای روسی با عرض ۱۵۲۰ میلی‌ متری و هم قطارهای چینی با عرض ریلی ۱۴۳۵ کیلومتری را داشته باشد. نخستین قطارهای باری نیز بدون فوت وقت از ماه میلادی جاری به صورت آزمایشی شروع به حرکت در این پل خواهند کرد و قرار است اصلی‌ ترین مواد مورد انتقال آن‌ ها سنگ‌آهن، زغال‌سنگ، کود معدنی و محصولات جنگلی باشد. این پل که ساخت آن از سال ۲۰۱۶ آغاز شده بود مسیر انتقال از مرز چین تا مسکو را ۸۰۹ کیلومتر کاهش داده و باعث صرفه‌ جویی ۱۰ ساعته در ترانزیت بین دو کشور خواهد شد.

با توجه به حضور قابل توجه شرکت‌ های چینی در پروژه ‌های روسیه که از جمله آن ‌ها ساخت بزرگراه مسکو – قازان از سوی شرکت ملی چین بود روابط دوجانبه اقتصادی دو طرف در کنار همگرایی سیاسی رشد قابل توجهی را پشت سرگذاشته است. اما به رغم همه این همکاری‌ ها به نظر می‌ رسد مسکو و پکن در راهبردهای مورد نظر خود و اهدافشان در روابط اقتصادی‌ ای که نتایجی منطقه‌ ای و فرامنطقه‌ ای دارد هماهنگ نیستند.

چینی‌ ها روسیه را به عنوان شریک جدایی‌ ناپذیر خود معرفی می‌ کنند و با در نظر داشتن هماهنگی سیاسی و امکانات ارتباطی دو کشور روسیه را دارای بالاترین رتبه برای همکاری ‌های کلان می‌ دانند. این همکاری‌ ها برای چینی‌ ها طبیعتاً یک همکاری صرفا سیاسی نیست و چینی ‌ها تلاش دارند تا از این همراهی و هماهنگی سیاسی در راستای هژمونی اقتصادی خود بر جهان بهره‌ برداری کنند.

طبیعتاً اصلی ‌ترین حوزه ارتباط دو طرف علاوه بر داخل سرزمین روسیه که یکی از مسیرهای مورد توجه چینی‌ ها است، حوزه آسیای میانه نیز است که دو طرف در آن در ترابط با هم قرار دارند. از دیگر موارد مورد توجه دو طرف مسئله قطب شمال است که رفته رفته از اهمیتی دو چندان برخوردار شده و با توجه به تغییرات اقلیمی و تأثیراتی که بر مسئله مسیرهای دریایی در جهان داشته واین منطقه تبدیل به یکی از حوزه‌ های تقابل شرق و غرب شده و در این میان چین برای بهره‌ برداری از امکانات زیرزمینی و ترانزیتی این منطقه چاره ‌ای جز همکاری و همراهی با روسیه نخواهد داشت.

اما به رغم همه این‌ ها با در نظر داشتن مجامع تحلیلی روسی می ‌توان به این نکته پی برد که روسیه نسبت به افزایش مدام نفوذ چین در حوزه نفوذ این کشور در آسیای مرکزی چندان راضی نیست و همین امر در برخی موارد مقاومت مقامات روس در برابر برخی طرح‌ های چین را به همراه داشته است. این مسئله می ‌تواند میزان آسیب ‌پذیری چین در کلان پروژه شرق به غرب را افزایش دهد که طبیعتاً چین را در کنار تلاش برای مسیرهای جدید به کرنش و همراهی با روسیه در مسائل حساس مسکو در منطقه خارج نزدیک او سوق خواهد داد.

از سوی دیگر مسکو نسبت به میزان منافعی که کلان پروژه چین برای روسیه دارد مشکوک است و این همکاری‌ ها را دارای نفعی بیشتر برای پکن می ‌داند. خصوصاً عملکرد چین در دو سال گذشته نسبت به پروژه ‌های پیشنهادی اتحادیه اقتصادی اوراسیا که از ۴۰ پروژه ترانزیتی این اتحادیه هیچ ‌کدام را در قالب طرح کمربند چینی خود ندانسته و از همکاری با آن‌ ها خودداری کرد تشکیک‌ ها در مسکو نسبت به آینده این روابط را افزایش داده است. برخی کارشناسان روس با در نظر داشتن تفاوت میزان سرمایه ‌گذاری چین در مسیر روسی و مسیر پاکستانی پروژه شرق به غرب معتقدند که چین نیز نسبت به ریسک‌پذیری آینده روابط با روسیه مشکوک است.

در حالی که پکن در پی آن است که با سرمایه‌ ای ۵۰ میلیارد دلاری مسیر پاکستان را برای خود آماده کند، این میزان در روسیه با ۱۲ میلیارد دلار در حال پیگیری است. همچنین از نظر روس‌ ها چین عملکرد مورد انتظاری که در مورد همکاری با مسکو برای مقابله با تحریم ‌های غربی را می‌ توانست داشته باشد، نداشت و همین مسئله نشان می ‌دهد که مسئله همکاری راهبردی مورد ادعایی در فضای رسانه‌ ای، از جدیت لازم برخوردار نیست.

اما به رغم این نگاه سرد روسی به مسئله جاده ابریشم چینی، روابط تجاری دو طرفه در حال افزایش است و دو کشور در سال۲۰۲۰ معادل ۱۰۷ میلیارد دلار تجارت داشته ‌اند که در مقایسه با رقم ۵۸ میلیارد دلار در سال ۲۰۱۰ رشد قابل توجهی را پشت سرگذاشته است. توجه به وضعیت تعاملات مالی نشان دهنده این است که در حالی که چین تلاش دارد تا از روسیه به عنوان یک منبع مطمئن و ریسک ناپذیر برای مواد اولیه و انرژی صنایع خود استفاده کند، روسیه نیز متمایل است  تا از سرمایه‌ گذاری چین در بازارهای مالی خود بهره ببرد تا جایی که از مارس ۲۰۲۱، روسیه ساعات معاملات بورس مسکو را به ۷ صبح تا نیمه شب تغییر داد تا سرمایه‌ بیشتری از بازار چین جذب کند.

 

جمع‌بندی

به نظر می ‌رسد اصلی‌ ترین مسئله ‌ای که همکاری‌ های کلان روسیه و چین را دچار مشکل می‌ کند عدم همراهی چین در پروژه اوراسیایی روسیه است. روسیه از چین به‌ مثابه یک شریک قابل اعتماد انتظار دارد تا خلأ مالی و اقتصادی ‌ای که روسیه به تنهایی ناتوان از تأمین آن است را برطرف سازد و چین نیز این مسئله را در راستای منافع درجه اول خود نمی ‌داند.

در واقع روسیه پروژه یک کمربند-یک جاده چین، اتحادیه اوراسیا، طرح آسه آن و سازمان همکاری‌ های شانگهای را دارای منافع هم ‌پوشانی که با همکاری چین امکان تبدیل شدن به یک قطب اقتصادی – راهبردی را دارد تلقی می‌ کند، اما در مقابل لزوماً چین موافق با چنین تلقی ‌ای از وضعیت موجود نیست. در این میان موقعیت جغرافیایی روسیه و نیز عمق قدرت مسکو در آسیای میانه و نیازمندی چین به روسیه برای پیشبرد اهداف خود از جمله عواملی است که روسیه را برای پافشاری بر خواسته‌ های خود تقویت می ‌کند.

در این میان چین نیز تلاش دارد تا توجه روسیه را نسبت به منافع مشترک جلب کند و مقامات چینی بارها از وجود منافع راهبردی در پروژه ‌های چینی برای روسیه و کشورهای آسیای مرکزی سخن گفته ‌اند. به رغم تمام فراز و نشیب ‌های موجود به نظر می‌ رسد با در نظر داشتن اهداف راهبردی موجود برای دو کشور، در آینده نزدیک چین وارد تعامل بیشتر و نرمش‌ های لازم برای جلب اعتماد روسیه شود.

 

 

منابع پژوهش در دفتر اندیشکده موجود است .

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

۱
۲
۳
۴
۵
۶
۷
۸
۹
۱۰
۱
۲
۳
۴
۵
۶
۷
۸
۹
۱۰
۱
۲
۳
۴
۵
۶
۷
۸
۹
۱۰
شما اینجا هستید : صفحه اصلی » چین » یک کمربند یک جاده - تحلیل وضعیت » روابط اقتصادی راهبردی روسیه و چین: چشم‌ انداز طولانی ‌مدت و گلایه مندی مسکو

اسرائیل و اردن تحولات در جنوب غربی سوریه را زیر نظر گرفته اند

اشتراک گذاری در twitter
اشتراک گذاری در whatsapp
اشتراک گذاری در telegram
آرمِناک توکماجیان، محقق غیرمقیم در کارنگی مرکز خاورمیانه در بیروت، در مصاحبه ای توضیح داده است که چرا تحولات در منطقه ناآرام جنوب غربی سوریه اهمیت دارد و چرا اسرائیل و اردن تحولات در درعا را با دقت زیر نظر گرفته اند.

دیپلماسی ایرانی: هفته گذشته دولت سوریه نیروهای نظامی خود را در منطقه درعا در جنوب غربی این کشور مستقر کرد؛ به نظر می رسید عملیات نظامی با هدف اعمال کنترل امنیتی کامل بر شهر طفس و مناطق اطراف آن صورت گرفته است. طفس و دیگر مناطق اطراف آن تحت توافق سال ۲۰۱۸ مبنی بر محدودیت بازگشت نیروهای نظامی دولتی در برابر آرام شدن شورش ها، هستند که با میانجی گری روسیه حاصل شده است. روسیه در تلاش برای جلوگیری از مداخله اسرائیل و اردن که نگران استقرار نیروهای ایرانی و تحت حمایت ایران در مناطق مرزی هستند، به دنبال حفظ شرایط کنونی در منطقه بوده است. مایکل یانگ از «دیوان» در نیمه ماه مه برای اطلاعات بیشتر درباره این منطقه با آرمناک توکماجیان، محقق غیرمقیم در کارنگی مرکز خاورمیانه با تخصص در مسائل مرزی و درگیری در سوریه، مصاحبه کرده است:

در حال حاضر در درعا چه اتفاقی در حال وقوع است؟

۴ ماه مه اجساد ۹ پلیس کشته شده در یک شهر واقع در جنوب غربی استان درعا پیدا شد. قاسم الصبیحی، کسی که این افراد را کشته، یک شورشی سابق است که بعدتر به نیروهای امنیتی دولت پیوسته. او برای کشته شدن پسر و دامادش دولت سوریه را مقصر می دانست و نیروهای پلیس را نیز به همین دلیل کشت. با این حال، پلیس درگیر نشد. پس از این حادثه افراد دارای نفوذ در درعا بیانیه ای در محکوم کردن او صادر کردند که در سنت های قبیله ای به معنای آن است که او دیگر از حمایت قبیله خود برخوردار نیست. با این حال، دولت بشار اسد اعلام کرد که مناطق آزاد شده را تحت کنترل امنیتی خود در خواهد آورد و در روزهای بعد، نیروهای پشتیبانی در منطقه مستقر شدند که نشان از آن داشت که دمشق به دنبال استفاده از این حادثه به عنوان بهانه ای برای افزایش حضور خود در آنجاست.

تشدید تنش های نظامی در درعا پیشتر سابقه نداشته است؟

تشدید تنش ها در سطحی که اکنون پیش بینی می شود، از تابستان ۲۰۱۸ که دولت اسد کنترل جنوب غربی سوریه را در دست گرفت، بی سابقه بوده و این در حالی است که تنش ها و خشونت های مسلحانه از زمان بازگشت نیروهای امنیتی سوری به یک شاخصه در منطقه درعا تبدیل شده. جدیدترین نمونه از عملیات نظامی نیروهای سوری در مارس ۲۰۲۰ و زمانی بود که با موفقیت کنترل خود را بر بخش هایی از شهر الصنمین اعمال کرد. با این حال، تحولات کنونی از چندین نظر بی سابقه بوده است. اول، سطح استقرار نظامی نیروهای امنیتی سوری قابل توجه و نشان دهنده احتمال عملیات نظامی گسترده در منطقه است. دوم، شهر طفس در نتیجه توافقی که با میانجی گری روسیه حاصل شد، شاهد حضور مستقیم نیروهای دولتی نبود. سوم، شورشی های پیشین در طفس و مناطق حومه آن کاملا مسلح هستند و اگر یک رویارویی نظامی صورت بگیرد، سطح خشونت بسیار بالا خواهد بود.

روسیه با توجه به میانجی گری آن در حصول توافق، به تشدید تنش ها چه واکنشی نشان خواهد داد؟

روسیه از زمان بازگشت نیروهای امنیتی سوریه به توافق متعهد بوده است. البته بر سر این مساله مناقشاتی وجود دارد. برخی از بازیگران مخالف مسکو را به دلیل خودداری از واکنش به اقدامات دمشق مورد انتقاد قرار داده اند. به هر حال، روس ها تا اندازه قابل توجهی به توافق متعهد بوده و در سال های گذشته مانع از حضور مستقیم نیروهای سوری در منطقه شده اند. این اقدام روسیه را می توان به نوعی، تلاش برای کاهش نگرانی های اسرائیل و اردن درباره احتمال حضور نیروهای ایرانی و گروه های شبه نظامی تحت حمایت ایران در جنوب غربی سوریه دانست. مداخلات متعدد روسیه در ممانعت یا محدودسازی حضور مستقیم نیروهای اسد در منطقه را می تواند نشان دهنده تعهد آن به توافق قلمداد کرد.

مذاکرات جاری با مشارکت روس ها می تواند نشان دهنده این مساله باشد که روسیه خواستار تشدید تنش نیست. شاید این مرتبه نیز مذاکرات بتواند همانند گذشته مانع از درگیری شود و با امتیازهای کوچک یا نمادین، به کاهش تنش ها بینجامد.

با توجه به سطح بی سابقه حضور نیروهای نظامی دولتی در منطقه، سناریوی دیگر می تواند این باشد که اگرچه روسیه حقیقتا به دنبال جلوگیری از درگیری نظامی است، اما در عین حال هدف وادار کردن شورشی ها به قائل شدن امتیازات بیشتر را دنبال می کند. احتمال دیگر هم این است که روسیه به دنبال تبدیل این بحران به فرصتی برای استخدام شورشی های سابق در یگان های طرفدار روسیه در ارتش سوریه باشد.

آیا تشدید تنش ها حاوی یک پیام پنهان برای روسیه است؟

اعزام یگان هایی از ارتش سوریه که با ایران ارتباط نزدیکی دارند، به منطقه تحت حمایت روسیه می توان یک پیام پنهان داشته باشد. اما این مساله نشان دهنده محاسبات مخاطره آمیز دمشق نه فقط در سطح منطقه ای، بلکه در ارتباط با نظمی است که روسیه در درعا ایجاد کرده. همانطور که پیشتر گفتم، این نظم به طور ویژه برای ممانعت از افزایش نفوذ ایران و نیروهای طرفدار ایرانی در جنوب غربی سوریه طراحی شده است.

با توجه به این توصیفات، وضعیت موجود در درعا چطور می تواند بر منطقه تاثیر بگذارد؟

جنوب غربی سوریه یک منطقه مرزی معمولی نیست. یک جبهه مناقشه آمیز منطقه ایست که هر گونه بی ثباتی و تشدید تنش های نظامی در آن می تواند اثرات فرامرزی داشته باشد. از این رو، تشدید تنش ها توسط یک جناح طرفدار ایرانی در داخل دولت سوریه برای اسرائیل و اردن ناخوشایند است چرا که هیچ کدام از آنها حضور ایرانی در نزدیکی بلندی های جولان را نمی خواهند و تحمل نمی کنند. نظمی که روسیه برقرار کرده، به رغم ضعف های بسیار آن، در ایجاد ثبات در جنوب غربی سوریه موثر بوده و در همسایگان آن اطمینان ایجاد کرده است. البته لازم به ذکر است که حضور نیروهای متحد ایران در ارتش سوریه در طفس و حومه آن لزوما به معنای پایان نظم منطقه ای نیست. اگر دمشق و تهران برای این طرح برنامه ریزی کرده باشند، هدف آنها را باید به صورت گامی تاکتیکی برای پررنگ کردن حضورشان در بازی منطقه ای درک کرد و نه یک قمار مخاطره آمیز برای بر هم زدن توازن موجود در این منطقه حساس.

نویسنده: مایکل یانگ

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

۱
۲
۳
۴
۵
۶
۷
۸
۹
۱۰
۱
۲
۳
۴
۵
۶
۷
۸
۹
۱۰
۱
۲
۳
۴
۵
۶
۷
۸
۹
۱۰